Pizarro: Francisco Pizarro i podbój Imperium Inków (1541)

0

Francisco Pizarro, urodzony około 16 marca 1478 roku w Trujillo w Estremadurze, był jednym z najbardziej wpływowych, a zarazem kontrowersyjnych hiszpańskich konkwistadorów. Pomimo trudnego dzieciństwa i analfabetyzmu, zdołał zdobyć ogromną władzę i fortunę, stając się kluczową postacią w podboju Imperium Inków. Jego związek z Inés Huaylas Yupanqui, córką inkaskiego władcy, zaowocował narodzinami córki, Francisci Pizarro Yupanqui, co było elementem strategicznego podejścia do konsolidacji władzy. Francisco Pizarro zginął w zamachu w Limie 26 czerwca 1541 roku, mając około 63 lata, co zakończyło jego burzliwe życie pełne przygód, podbojów i politycznych intryg.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 63 lat w chwili śmierci.
• Żona/Mąż: Nieformalny związek z Inés Huaylas Yupanqui.
• Dzieci: Francisca Pizarro Yupanqui (z Inés Huaylas Yupanqui).
• Zawód: Konkwistador, gubernator.
• Główne osiągnięcie: Podbój Imperium Inków.

Francisco Pizarro: Podstawowe informacje biograficzne

Pochodzenie i wczesne lata

Francisco Pizarro urodził się w Trujillo, w prowincji Estremadura, jako nieślubny syn pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro i Francisci González. Dorastał w ubóstwie, a jego brak wykształcenia – przez całe życie pozostał analfabetą – nie stanowił przeszkody w realizacji wielkich ambicji. Jego ojciec, Gonzalo Pizarro, był spokrewniony z wpływowymi rodami, co dawało młodemu Francisco pewne perspektywy, choć ich realizacja wymagała ogromnej determinacji i często bezwzględności.

Data i miejsce urodzenia

Dokładna data narodzin Francisco Pizarro nie jest jednoznacznie ustalona. Historycy przyjmują, że przyszedł na świat około 16 marca 1478 roku w Trujillo w Hiszpanii. Istnieją również źródła wskazujące na rok 1475 jako potencjalną datę urodzenia. Niezależnie od precyzyjnej daty, jego młodość upłynęła w trudnych warunkach materialnych, co z pewnością wpłynęło na jego późniejsze dążenia do zdobycia bogactwa i władzy.

Wykształcenie i status społeczny

Francisco Pizarro był człowiekiem z ludu, pozbawionym formalnego wykształcenia. Analfabetyzm towarzyszył mu przez całe życie, co stanowiło znaczące ograniczenie w tamtych czasach. Mimo to, jego naturalna inteligencja, zdolności przywódcze i niezwykła wytrwałość pozwoliły mu piąć się po szczeblach kariery wojskowej i administracyjnej, dowodząc, że determinacja i praktyczne umiejętności mogą przewyższyć braki w edukacji. Jego historia jest inspirującym przykładem rozwoju osobistego wbrew przeciwnościom losu.

Przydomki

Wśród rdzennej ludności Imperium Inków, Francisco Pizarro był znany pod kilkoma znaczącymi przydomkami. W języku keczua, jednym z głównych języków imperium, określano go mianem „Apu”, co oznaczało „wodza” lub „szefa”. Innym nadanym mu przydomkiem był „Machu Capitan”, czyli „Stary Kapitan”. Te określenia świadczyły o jego pozycji oraz o tym, jak był postrzegany przez podbite ludy – jako potężny i doświadczony przywódca.

Powiązania rodzinne

Rodzina Pizarro odgrywała znaczącą rolę w jego życiu i wyprawach. Jego ojciec, Gonzalo Pizarro, zapewnił mu pewne koneksje, a co ciekawe, Francisco był dalekim kuzynem Hernána Cortésa, zdobywcy Meksyku. Jednak kluczowe dla jego kariery były relacje z braćmi. Jego rodzony brat, Martín de Alcántara, oraz przyrodni bracia: Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro, aktywnie uczestniczyli w podboju Peru, tworząc silne, choć nie zawsze zgodne, braterskie ugrupowanie dążące do zdobycia bogactw i władzy w Nowym Świecie.

Życie osobiste i rodzinne Francisco Pizarro

Rodzeństwo

Francisco Pizarro miał liczne rodzeństwo, które odegrało istotną rolę w jego życiu, zwłaszcza podczas kampanii w Peru. Poza wspomnianym rodzeństwem przyrodnim – Hernando, Juanem i Gonzalo – które aktywnie uczestniczyło w podboju, miał również brata rodzonego, Francisco Martín de Alcántara. Obecność i zaangażowanie braci w ekspedycje Pizarro świadczyły o silnych więziach rodzinnych i wspólnych dążeniach do pomnożenia majątków i wpływów w Ameryce Południowej. Bracia ci często pełnili ważne funkcje dowódcze i administracyjne.

Partnerka i potomstwo

W ramach polityki integracji z lokalnymi elitami, Francisco Pizarro nawiązał relację z Inés Huaylas Yupanqui, córką inkaskiego władcy Huayny Capaca. Z tego związku narodziła się córka, Francisca Pizarro Yupanqui. Choć związek ten nie został scementowany formalnym małżeństwem, był istotny z perspektywy strategicznej, pozwalając Pizarro na umacnianie swojej pozycji w podbitym Peru poprzez zacieśnianie więzi z wpływowymi rodami inkaskimi. Ta relacja była ważnym elementem budowania hiszpańskiej władzy.

Śmierć

Francisco Pizarro zakończył życie tragicznie 26 czerwca 1541 roku w Limie, mieście, które sam założył. Został zamordowany przez zwolenników Diego de Almagro, swojego byłego wspólnika. Brutalny zamach był kulminacją narastającego konfliktu między Pizarro a Almagro, wynikającego z walki o podział władzy i łupów po podboju Imperium Inków. W chwili śmierci Francisco Pizarro miał około 63 lata, a jego śmierć była dramatycznym zakończeniem burzliwego życia pełnego przemocy i ambicji. Zamach ten był bezpośrednim skutkiem eskalacji napięć i walk o wpływy polityczne.

Kariera i podboje Francisco Pizarro

Początki w Nowym Świecie

Kariera Francisco Pizarro w Nowym Świecie rozpoczęła się 10 listopada 1509 roku, kiedy to wyruszył z Hiszpanii w ekspedycji Alonso de Ojedy do regionu Urabá, na terenie dzisiejszej Kolumbii. W wieku około 31 lat, Pizarro zaczął zdobywać cenne doświadczenie w eksploracji i kolonizacji nieznanych terytoriów, które kształtowały jego przyszłą drogę jako jednego z najskuteczniejszych hiszpańskich konkwistadorów. To były jego pierwsze kroki w budowaniu przyszłej potęgi.

Odkrycie Oceanu Spokojnego

Jednym z kluczowych momentów w karierze Pizarro było jego uczestnictwo w historycznym przejściu przez Przesmyk Panamski w 1513 roku. Towarzyszył Vasco Núñezowi de Balboa, który jako pierwszy Europejczyk ujrzał taflę Oceanu Spokojnego. To przeżycie otworzyło przed Pizarro nowe perspektywy i wzbudziło jego zainteresowanie potencjalnymi bogactwami na południu kontynentu, co stało się motorem jego największych wypraw. W tym samym roku, Europejczycy zobaczyli ocean spokojny, co było przełomowym odkryciem.

Kariera polityczna w Panamie

Po przybyciu do Nowego Świata i zdobyciu doświadczenia w pierwszych ekspedycjach, Francisco Pizarro osiadł w Panamie. W latach 1519–1523 pełnił tam ważne funkcje administracyjne, w tym burmistrza (Alcalde) oraz sędziego miasta Panama. Te stanowiska pozwoliły mu zdobyć cenne doświadczenie w zarządzaniu i polityce, a także nawiązać kontakty, które okazały się kluczowe w jego dalszych planach podboju państwa Inków. Tam zdobył wiedzę o funkcjonowaniu kolonialnych struktur.

Aresztowanie Vasco Núñeza de Balboa

Podczas swojej kariery w Panamie, Pizarro wykonał rozkaz gubernatora Dávili, który nakazywał aresztowanie Vasco Núñeza de Balboa. Bezpośrednio po tym, Balboa został skazany i stracony przez ścięcie w styczniu 1519 roku. Ten trudny epizod ukazuje bezwzględność, jaką Pizarro potrafił wykazać w realizacji zleceń oraz skomplikowane relacje między konkwistadorami, często naznaczone walką o władzę i wpływy.

Partnerstwo „Empresa del Levante”

W 1524 roku Francisco Pizarro zawarł kluczowe porozumienie z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro. Ich ustne porozumienie, nazwane „Empresa del Levante” (Przedsięwzięcie Lewantu), powoływało do życia spółkę mającą na celu podbój bogactw leżących na południu kontynentu. To partnerstwo było fundamentem dla przyszłego podboju Imperium Inków i kluczowe dla zebrania środków niezbędnych do tak ambitnego przedsięwzięcia, choć z czasem relacje między Pizarro a Almagro uległy znacznemu pogorszeniu.

Słynna Trzynastka (Los trece de la fama)

Podczas drugiej wyprawy Pizarro, w obliczu trudności i niepowodzeń, doszło do jednego z najbardziej symbolicznych momentów w historii podboju Peru. Pizarro, chcąc zmotywować swoich ludzi, nakreślił linię na piasku, obiecując po jednej stronie bogate ziemie Peru, a po drugiej – powrót do biednej Panamy. Tylko 13 ludzi zdecydowało się pozostać przy Pizarro, wierząc w jego wizję. Ten akt odwagi, znany jako „Słynna Trzynastka” (Los trece de la fama), stał się symbolem niezłomności konkwistadorów i ich determinacji w dążeniu do celu.

Kapitulacja z Toledo (1529)

Po powrocie z wyprawy, która potwierdziła istnienie bogatego państwa Inków, Francisco Pizarro udał się do Hiszpanii. Tam, 6 lipca 1529 roku, uzyskał oficjalne wsparcie Korony Hiszpańskiej. Królowa Izabela podpisała Kapitulację z Toledo, nadając Pizarro tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii. Dokument ten legitymizował jego działania i zapewniał mu środki do przeprowadzenia podboju Peru. Król Karol V wyznaczył Pizarro na gubernatora Peru, dając mu 180 ludzi i 3 statki, co symbolizowało początek jego oficjalnych działań.

Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy

Najbardziej przełomowym momentem w karierze Francisco Pizarro był listopad 1532 roku. Podczas bitwy pod Cajamarcą, Pizarro i jego ludzie schwytali inkaskiego cesarza Atahualpę. Mimo że Atahualpa zgodził się zapłacić ogromny okup w złocie i srebrze, Pizarro, działając wbrew obietnicom, doprowadził do jego egzekucji w lipcu 1533 roku. Ten akt, choć strategicznie uzasadniony, do dziś pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w historii podboju Peru, ułatwiając dalszą ekspansję Imperium Inków.

Założenie Limy

Po zdobyciu stolicy Inków, Cuzco, Francisco Pizarro rozpoczął proces konsolidacji hiszpańskiej władzy. 18 stycznia 1535 roku założył miasto Lima, nazwane „Ciudad de los Reyes” (Miasto Królów). Lima szybko stała się nową stolicą hiszpańskiego Peru i ważnym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym w Ameryce Południowej. Założenie Limy było kluczowym krokiem w procesie hiszpańskiej kolonizacji i ustanowienia wicekrólestwa Peru.

Nagrody i osiągnięcia Francisco Pizarro

Order Santiago

W uznaniu jego zasług i osiągnięć w służbie Korony Hiszpańskiej, Francisco Pizarro został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago (KOS). Jest to jedno z najwyższych odznaczeń, jakie mógł otrzymać hiszpański szlachcic lub wojskowy w tamtym okresie, świadczące o jego pozycji i znaczeniu dla państwa oraz o jego zasługach dla korony.

Tytuły szlacheckie i urzędowe

Francisco Pizarro piastował szereg ważnych tytułów, które zapewniły mu władzę i prestiż. Od 26 lipca 1529 roku, na mocy Kapitulacji z Toledo, aż do śmierci w 1541 roku, sprawował urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii. Posiadał również tytuł kapitana generalnego, co podkreślało jego rolę dowódcy wojskowego w podbitych terytoriach. Te tytuły legitymizowały jego władzę i pozwoliły mu na efektywne zarządzanie zdobywanymi ziemiami i ich zasobami.

Ciekawostki związane z Francisco Pizarro

Pierwszy kontakt z lamami

Podczas swoich wypraw w głąb Ameryki Południowej, Francisco Pizarro jako jeden z pierwszych Europejczyków miał okazję zobaczyć peruwiańskie lamy. W swoich relacjach opisywał te zwierzęta jako „małe wielbłądy”, co świadczy o jego pierwotnym zaskoczeniu i braku wiedzy na temat lokalnej fauny. Spotkanie z lamami było jednym z wielu fascynujących odkryć, jakich dokonali konkwistadorzy w kontakcie z nowym światem.

Tłumacze Felipillo i Martinillo

Kluczową rolę w komunikacji Francisco Pizarro z rdzenną ludnością Imperium Inków odegrali dwaj peruwiańscy chłopcy, których nauczył języka hiszpańskiego. Jednym z nich był ochrzczony jako Felipillo, który stał się najważniejszym tłumaczem podczas wyprawy. Drugim był Martinillo. Dzięki ich umiejętnościom językowym, Pizarro mógł prowadzić negocjacje, zbierać informacje i lepiej rozumieć kulturę Inków, choć tłumaczenia te bywały również źródłem nieporozumień i manipulacji.

Pałac Podboju (Palace of the Conquest)

W rodzinnym Trujillo w Hiszpanii, rodzina Pizarro wzniosła monumentalny pałac, znany jako „Palace of the Conquest”. Budowla ta stanowi do dziś świadectwo bogactwa płynącego z podboju Peru. Jej okazałość i przepych odzwierciedlały status i wpływy, jakie Francisco Pizarro i jego rodzina zdobyli dzięki swoim ekspedycjom i zgromadzonym łupom. Jest to materialny dowód na ogromne bogactwo, jakie przyniosło zdobycie Imperium Inków.

Służba wojskowa

Zanim Francisco Pizarro stał się słynnym konkwistadorem i zdobywcą Peru, przez wiele lat służył w armii hiszpańskiej. Jego służba wojskowa trwała nieprzerwanie od 1496 do 1541 roku, co oznacza, że brał udział w licznych bitwach i kampaniach na przestrzeni ponad czterech dekad. Ta długa kariera wojskowa wyposażyła go w niezbędne umiejętności taktyczne, strategiczne i przywódcze, które okazały się nieocenione podczas podboju Imperium Inków.

Pierwsza hiszpańska osada w Peru

W maju 1532 roku, jeszcze przed decydującym starciem z Inkami, Francisco Pizarro założył San Miguel de Piura. Była to pierwsza stała hiszpańska osada na terenie dzisiejszego Peru. Jej założenie stanowiło ważny krok w procesie kolonizacji regionu i przygotowanie gruntu pod dalszą ekspansję hiszpańską. San Miguel de Piura stała się bazą wypadową dla przyszłych kampanii Pizarro i symbolem początków hiszpańskiej obecności na tych ziemiach.

Warto wiedzieć: Francisco Pizarro był jednym z pierwszych Europejczyków, którzy ujrzeli Ocean Spokojny w 1513 roku.

Kontrowersje i wyzwania w życiu Francisco Pizarro

Egzekucja Atahualpy

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych i budzących wątpliwości czynów Francisco Pizarro było stracenie inkaskiego cesarza Atahualpy. Mimo że Atahualpa wypełnił żądanie Pizarro, polegające na wypełnieniu pokoju złotem i srebrem, Pizarro postawił mu zarzuty kryminalne, w tym wielożeństwo i idolatrię, co zakończyło się jego egzekucją. Ten akt jest powszechnie oceniany jako zdrada i naruszenie wszelkich zasad honoru i prawa, stanowiąc mroczny rozdział w historii podboju Imperium Inków. Egzekucja cesarza Atahualpy była kluczowym momentem, który ułatwił dalszy podbój Imperium Inków.

Konflikt z Diego de Almagro

Podział łupów i władzy, wynikający z Kapitulacji z Toledo, doprowadził do głębokiego konfliktu między Francisco Pizarro a jego dotychczasowym partnerem Diego de Almagro. Napięcia te przerodziły się w krwawą wojnę domową między frakcjami konkwistadorów, która wstrząsnęła hiszpańskim Peru. Konflikt ten stał się ostatecznie przyczyną śmierci obu liderów – Diego de Almagro został stracony w 1538 roku, a Francisco Pizarro zginął w wyniku zamachu w 1541 roku. Pokazuje to, jak ambicje i walka o władzę potrafiły zniszczyć nawet najsilniejsze sojusze.

Warto wiedzieć: Konflikt między Pizarro a Diego de Almagro, wynikający z podziału terytoriów i władzy, doprowadził do krwawej wojny domowej, która zakończyła życie obu przywódców.

Historia Francisco Pizarro to opowieść o człowieku, który dzięki niezwykłej determinacji i strategicznemu myśleniu, mimo braku wykształcenia i trudnego pochodzenia, zdołał odcisnąć trwałe piętno na historii Ameryki Południowej. Jego podboje i osiągnięcia, choć często okupione przemocą i okrucieństwem, doprowadziły do upadku potężnego Imperium Inków i ustanowienia hiszpańskiej dominacji na kontynencie. Pizarro pozostaje postacią fascynującą, budzącą zarówno podziw dla jego przedsiębiorczości, jak i refleksję nad moralnymi aspektami jego działań.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro