Marlena Dietrich: aktorka, ikona, legenda kina i marzenie o wolności

0

Marlene Dietrich, urodzona jako Marie Magdalene Dietrich 27 grudnia 1901 roku w Berlinie, była jedną z najbardziej ikonicznych postaci XX wieku. Aktorka i piosenkarka, która zdobyła światową sławę, na stałe zapisała się w historii kina jako uosobienie stylu, odwagi i niezależności. Do momentu śmierci 6 maja 1992 roku w Paryżu, w wieku 90 lat, zdążyła zbudować karierę, która uczyniła ją legendą klasycznego Hollywood. Jej życie, naznaczone zarówno spektakularnymi sukcesami artystycznymi, jak i odważnymi decyzjami politycznymi, stanowi fascynujące świadectwo siły indywidualności w burzliwych czasach.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 6 maja 1992 roku miała 90 lat.
• Żona/Mąż: Była żoną Rudolfa Siebera od 17 maja 1923 roku do jego śmierci w 1976 roku, choć ich małżeństwo miało nietypowy charakter.
• Dzieci: Miała jedną córkę, Marię Elisabeth Sieber (znaną jako Maria Riva), urodzoną 13 grudnia 1924 roku.
• Zawód: Aktorka, piosenkarka.
• Główne osiągnięcie: Uhonorowana amerykańskim Medalem Wolności w 1947 roku za działalność podczas II wojny światowej, co sama uważała za swoje największe osiągnięcie.

Kim była Marlene Dietrich?

Marlene Dietrich, właściwie Marie Magdalene Dietrich, przyszła na świat w Berlinie 27 grudnia 1901 roku. Już jako jedenastolatka, około 1912 roku, przyjęła pseudonim „Marlene”, łącząc swoje imiona. Aktorka dorastała w zamożnej rodzinie – jej matka wywodziła się z rodziny jubilerów, a ojciec był funkcjonariuszem policji. Wychowywała się wraz ze starszą siostrą, Elisabeth, choć po wojnie Marlene całkowicie wyparła się jej istnienia. Swoje życie zakończyła 6 maja 1992 roku w Paryżu, mając 90 lat. Prochy artystki spoczęły na cmentarzu Städtischer Friedhof III w Berlinie.

Kwestia obywatelstwa była dla Marlene Dietrich niezwykle istotna. Do 1939 roku posiadała obywatelstwo niemieckie. Jednak wobec narastającego zagrożenia ze strony nazizmu, aktorka podjęła odważną decyzję o wyrzeczeniu się niemieckiego paszportu, a w 1939 roku uzyskała obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. Ta decyzja, podyktowana silnymi przekonaniami politycznymi i sprzeciwem wobec reżimu, stanowiła ważny zwrot w jej życiu. W 1999 roku American Film Institute uhonorował jej dziedzictwo, umieszczając ją na dziewiątym miejscu wśród największych legend kobiecego ekranu klasycznego kina Hollywood, co podkreśla jej trwałe miejsce w historii światowej kinematografii.

Życie prywatne i rodzinne Marlene Dietrich

Rodzice Marlene Dietrich pochodzili z zamożnych warstw społecznych. Jej matka, Wilhelmina Elisabeth Josefine z domu Felsing, związana była z tradycjami jubilerskimi i zegarmistrzowskimi Berlina. Ojciec, Louis Erich Otto Dietrich, służył jako porucznik policji. Marlena miała starszą siostrę, Elisabeth, która urodziła się w 1900 roku. Jednak po zakończeniu II wojny światowej, Marlene Dietrich całkowicie zerwała kontakty z siostrą, twierdząc, że jest jedynaczką. Powodem tej drastycznej decyzji było zaangażowanie Elisabeth i jej męża w prowadzenie kina podczas wojny, które było dostępne dla oficerów nadzorujących obóz koncentracyjny Bergen-Belsen.

17 maja 1923 roku Marlene Dietrich poślubiła Rudolfa Siebera, którego poznała na planie filmu „Tragedia miłości”. Choć ich małżeństwo trwało aż do śmierci Siebera na raka w 1976 roku, ich relacja odbiegała od tradycyjnych norm. Ze związku z Rudolfem Sieberem narodziła się córka, Maria Elisabeth Sieber, znana publiczności jako Maria Riva, która przyszła na świat 13 grudnia 1924 roku.

Kariera filmowa i artystyczna Marlene Dietrich

Początkowo Marlene Dietrich marzyła o karierze skrzypaczki koncertowej. Niestety, kontuzja nadgarstka przekreśliła te plany, kierując jej uwagę w stronę teatru i poezji. Kluczowym momentem w jej karierze okazała się rola Loli Loli w filmie „Błękitny anioł” z 1930 roku, w reżyserii Josefa von Sternberga. To właśnie w tym przełomowym obrazie aktorka wylansowała swój niezapomniany przebój „Falling in Love Again”.

Współpraca z reżyserem Josefem von Sternbergiem okazała się niezwykle owocna. W latach 1930–1935 stworzyli razem w Hollywood sześć filmów dla wytwórni Paramount Pictures, wśród których znalazły się tak znakomite dzieła jak „Maroko”, „Szanghaj Ekspres” czy „Diabeł jest kobietą”. Sternberg odegrał kluczową rolę w kreowaniu jej wizerunku tajemniczej femme fatale, zwracając szczególną uwagę na oświetlenie, znane jako „butterfly lighting”, oraz dbając o utrzymanie przez aktorkę szczupłej sylwetki. Mimo ogromnych zarobków, w maju 1938 roku Marlene Dietrich, podobnie jak inne gwiazdy takiej jak Greta Garbo czy Katharine Hepburn, została okrzyknięta przez amerykańskich kiniarzy „trucizną dla box office’u”, co świadczyło o tymczasowym spadku jej popularności.

Ratunkiem dla jej kariery okazała się rola w westernie komediowym „Destry znowu w siodle” z 1939 roku. Za namową von Sternberga, Dietrich przyjęła nietypową dla siebie kreację salonowej dziewczyny Frenchie, grając u boku Jamesa Stewarta. Po zakończeniu II wojny światowej Marlene Dietrich kontynuowała swoją aktywność w przemyśle filmowym, pojawiając się w kilku znaczących produkcjach. Wśród nich warto wymienić film „Sprawa zagraniczna” (1948) w reżyserii Billy’ego Wildera, „Trema” (1950) w reżyserii Alfreda Hitchcocka oraz „Wyrok w Norymberdze” (1961). Od lat 50. do połowy lat 70. XX wieku, Marlene Dietrich koncentrowała swoją działalność artystyczną niemal wyłącznie na występach na żywo, budując swoją legendę jako artystka estradowa.

Filmy z Josefem von Sternbergiem (1930-1935)

• Maroko
• Szanghaj Ekspres
• Diabeł jest kobietą

Nagrody i wyróżnienia Marlene Dietrich

W swojej bogatej karierze aktorskiej, Marlene Dietrich zdobyła jedną nominację do Nagrody Akademii dla najlepszej aktorki za niezapomnianą rolę w filmie „Maroko” z 1930 roku. Jednak jej osiągnięcia wykraczają daleko poza świat kina. Za swoją działalność podczas II wojny światowej, w 1947 roku została uhonorowana amerykańskim Medalem Wolności, który sama uważała za swoje największe osiągnięcie. Otrzymała również francuską Legię Honorową. W 1968 roku, za wybitne występy na Broadwayu, przyznano jej specjalną nagrodę Tony, co stanowiło ukoronowanie jej sukcesów na scenie teatralnej i estradowej.

Postawa polityczna i zaangażowanie społeczne Marlene Dietrich

Marlene Dietrich aktywnie angażowała się w pomoc osobom potrzebującym, szczególnie w obliczu narastającego zagrożenia ze strony nazizmu. Pod koniec lat 30. XX wieku, wspólnie z Billym Wilderem, założyła fundusz mający na celu pomoc Żydom i dysydentom w ucieczce z Niemiec. Jej zaangażowanie było na tyle znaczące, że w 1937 roku całą swoją gażę z filmu „Rycerz bez zbroi”, która wynosiła 450 000 dolarów, przekazała na pomoc uchodźcom. Ta kwota, astronomiczna jak na tamte czasy, świadczy o skali jej hojności i determinacji.

Podczas II wojny światowej, Marlene Dietrich odbyła dwie długie trasy koncertowe dla USO (United Service Organizations) w latach 1944–1945. Występowała dla żołnierzy alianckich w Algierii, Włoszech, Francji i Niemczech, często znajdując się zaledwie kilka kilometrów od linii frontu. Swoją motywację do służby określała krótko: „z przyzwoitości” (aus Anstand). Przypisuje się jej również sprzedaż większej liczby obligacji wojennych niż jakiejkolwiek innej gwieździe tamtego okresu, co świadczy o jej ogromnym wpływie i zaangażowaniu w wysiłek wojenny. Jej postawa wobec narodu żydowskiego była niezłomna; w 1965 roku, jako pierwsza kobieta i Niemka, otrzymała izraelski Medal Waleczności, doceniając jej zasady i przyjaźń wobec Żydów.

Muzyka i występy sceniczne Marlene Dietrich

Od lat 50. do połowy lat 70. XX wieku, Marlene Dietrich skupiła swoją działalność artystyczną niemal wyłącznie na występach na żywo. Jej kariera kabaretowa i estradowa przyniosła jej ogromną popularność i uznanie. W 1953 roku, podczas występów w hotelu Sahara w Las Vegas, zarabiała astronomiczne 30 000 dolarów tygodniowo za krótki show, co świadczyło o jej statusie jako jednej z największych gwiazd tamtych czasów. Jednym z najbardziej ikonicznych elementów jej scenicznego wizerunku była słynna, prześwitująca „naga sukienka” projektu Jeana Louisa, która stała się częścią jej legendy.

Od połowy lat 50. XX wieku, Burt Bacharach pełnił rolę jej aranżera muzycznego. Pomógł jej skutecznie ukryć ograniczony zasięg głosu (była kontraltem), tworząc ambitne, jednoosobowe show. Marlena była od niego tak zależna emocjonalnie i zawodowo, że po jego odejściu czuła się „jak robot”. Poza śpiewaniem w kilku językach, takich jak niemiecki, angielski i francuski, aktorka potrafiła również grać na pile muzycznej, co stanowiło dodatkowy atut jej występów. Jej repertuar obejmował utwory w różnych językach, a jej niski, charakterystyczny głos stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków towarowych w historii.

Kontrowersje i skandale Marlene Dietrich

Marlene Dietrich wielokrotnie udowadniała swoją niezależność i odwagę, szczególnie w obliczu politycznych nacisków. Podczas pobytu w Londynie w latach 30. XX wieku, odrzuciła lukratywne kontrakty oferowane przez urzędników partii nazistowskiej, którzy chcieli, aby stała się główną gwiazdą III Rzeszy. Ta decyzja, choć ryzykowna, świadczyła o jej silnych przekonaniach. Po wojnie, podczas trasy koncertowej w 1960 roku, spotkała się z protestami rodaków w Niemczech Zachodnich, którzy nazywali ją zdrajczynią. Pod teatrem Titania Palast w Berlinie skandowano „Marlene do domu!”, a aktorka otrzymywała groźby bombowe, co tylko podkreślało kontrowersje związane z jej postawą.

Jej wizerunek sceniczny i filmowy często wywoływał poruszenie. W filmie „Maroko” z 1930 roku, wystąpiła we fraku i pocałowała inną kobietę, co w tamtych czasach było skandalem obyczajowym. Stosowała również styl androgyniczny, często wykorzystując męski ubiór, taki jak cylinder i frak, w swoich występach, aby śpiewać piosenki tradycyjnie przypisane mężczyznom. Te artystyczne wybory, choć kontrowersyjne, budowały jej niepowtarzalny wizerunek i podkreślały jej odwagę w przełamywaniu konwencji.

Zdrowie i zakończenie kariery Marlene Dietrich

W późniejszych latach życia Marlene Dietrich borykała się z poważnymi problemami zdrowotnymi. W 1965 roku zdiagnozowano u niej raka szyjki macicy, a także zmagała się z uzależnieniem od środków przeciwbólowych i alkoholu. Jej kariera sceniczna została naznaczona również wypadkami. W 1973 roku doznała poważnego urazu uda po upadku ze sceny w Maryland, co wymagało przeszczepu skóry. Ostateczny koniec jej kariery nastąpił 29 września 1975 roku, gdy po kolejnym upadku na scenie w Sydney złamała kość udową. Ten incydent definitywnie zakończył jej aktywność sceniczną.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Marlene Dietrich

Marlena Dietrich posiadała szereg niecodziennych talentów i doświadczeń. Orson Welles nauczył ją czytania w myślach na potrzeby swojego show „Mercury Wonder Show”. Aktorka wykorzystywała tę umiejętność podczas występów dla żołnierzy, co budziło protesty organizacji kościelnych. Aby zachować młody wygląd, stosowała rygorystyczny makijaż, peruki oraz tymczasowe, niechirurgiczne liftingi twarzy wykonywane za pomocą taśm. Jej wizerunek z filmu „Szanghaj Ekspres” stał się inspiracją dla okładki albumu „Queen II” zespołu Queen oraz teledysku „Bohemian Rhapsody”.

Ostatnim pojawieniem się przed kamerą był krótki epizod w filmie „Zwyczajny żigolo” (1978) u boku Davida Bowiego. Ostatnie lata życia spędziła w swoim paryskim mieszkaniu przy Avenue Montaigne, niemal nie opuszczając łóżka i odmawiając fotografowania się, by ludzie zapamiętali ją piękną. Jej córka, Maria Riva, opublikowała w 1992 roku kontrowersyjną biografię matki, opisując ją jako osobę narcystyczną i kontrolującą. Niski, zachrypnięty głos Marleny Dietrich stał się jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych znaków towarowych. Swobodnie posługiwała się niemieckim, angielskim i francuskim, co ułatwiło jej międzynarodową karierę estradową. Mimo wizerunku diwy, była znana z pasji do gotowania dla przyjaciół i kochanków, często serwując tradycyjne niemieckie potrawy. Do dziś Marlene Dietrich pozostaje symbolem moralnego oporu przeciwko totalitaryzmowi i jedną z pierwszych ikon walki o wolność artystyczną i obyczajową.

Kluczowe fakty z życia Marleny Dietrich

• Data urodzenia: 27 grudnia 1901
• Miejsce urodzenia: Schöneberg, Berlin
• Data śmierci: 6 maja 1992
• Miejsce śmierci: Paryż
• Obywatelstwo: Niemieckie (do 1939), następnie amerykańskie
• Małżeństwo: Rudolf Sieber (od 17 maja 1923 do 1976)
• Potomstwo: Maria Elisabeth Sieber (Maria Riva, ur. 13 grudnia 1924)
• Przełomowa rola: Lola Lola w filmie „Błękitny anioł” (1930)
• Najważniejsze wyróżnienie: Medal Wolności (1947)

Marlene Dietrich swoimi kreacjami aktorskimi, odważnymi decyzjami życiowymi i niezłomną postawą moralną zapisała się złotymi zgłoskami w historii XX wieku. Jej kariera, rozciągająca się od kina klasycznego Hollywood po światowe estradowe, stanowiła inspirację dla wielu pokoleń. Aktorka ta, dzięki unikalnemu stylowi, charyzmie i niezależności, stała się nie tylko ikoną kina, ale także symbolem odwagi w wyrażaniu własnych przekonań i artystycznej autentyczności, co uczyniło z niej trwały symbol wolności.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marlene_Dietrich