Jimmy Carter: Prezydent USA, pokojowy noblista i jego dziedzictwo

0

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, to wybitna postać amerykańskiej polityki i działalność społecznej. Urodzony 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, pełnił funkcję 39. prezydenta Stanów Zjednoczonych w latach 1977–1981. Jimmy Carter jest obecnie najdłużej żyjącym prezydentem w historii USA, osiągając wiek 100 lat w październiku 2024 roku. Jego życie osobiste i publiczne było nierozerwalnie związane z jego żoną, Rosalynn Smith, z którą przeżył 77 lat aż do jej śmierci w lutym 2023 roku. Po zakończeniu służby wojskowej, Carter powrócił do rodzinnego domu, aby przejąć rodzinne gospodarstwo uprawy orzeszków ziemnych, co ukształtowało jego wizerunek jako „rolnika z Georgii”. Jego prezydentura, choć zakończona porażką w reelekcji, była początkiem niezwykle aktywnej i wpływowej post-prezydentury, która przyniosła mu Pokojową Nagrodę Nobla i ugruntowała jego pozycję jako globalnego działacza na rzecz pokoju i praw człowieka.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na październik 2024 roku Jimmy Carter miał 100 lat.
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter.
• Dzieci: Czworo dzieci: John William (Jack), James Earl III (Chip), Jeffrey Alan (Jeff) i Amy Lynn.
• Zawód: Polityk, były prezydent Stanów Zjednoczonych, rolnik, działacz społeczny.
• Główne osiągnięcie: Porozumienia Camp David, które doprowadziły do traktatu pokojowego między Izraelem a Egiptem, oraz Pokojowa Nagroda Nobla.

Podstawowe informacje o Jimmy’m Carterze

James Earl Carter Jr., urodzony 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, przeszedł do historii jako 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, sprawując ten urząd w latach 1977–1981 z ramienia Partii Demokratycznej. Jego kadencja prezydencka zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku, kiedy to zastąpił go Ronald Reagan. Jimmy Carter jest rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich prezydentów USA, jako jedyny w dziejach osiągnął wiek 100 lat. Obchody jego setnych urodzin miały miejsce w październiku 2024 roku, na krótko przed jego śmiercią 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat w jego rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia.

Rodzina i życie prywatne Jimmy’ego Cartera

W 1946 roku Jimmy Carter poślubił Rosalynn Smith, z którą przeżył 77 lat aż do jej śmierci w lutym 2023 roku. Ich małżeństwo było jednym z najdłuższych i najbardziej partnerskich związków w historii amerykańskich par prezydenckich. Po zakończeniu kariery wojskowej w 1953 roku, Carter powrócił do Plains, aby przejąć rodzinne gospodarstwo uprawy orzeszków ziemnych po śmierci ojca. To właśnie ten powrót i przejęcie dziedzictwa rodzinnego stało się fundamentem jego wizerunku jako „rolnika z Georgii”. Carter i jego żona doczekali się czworga dzieci: Johna Williama (Jack), Jamesa Earla III (Chip), Jeffreya Alana (Jeff) i Amy Lynn.

Kariera polityczna i publiczna Jimmy’ego Cartera

Gubernator stanu Georgia

Przed objęciem prezydentury, Jimmy Carter służył jako 76. gubernator stanu Georgia w latach 1971–1975. W tym czasie zyskał miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa” dzięki swojemu silnemu zaangażowaniu w proces desegregacji rasowej, co stanowiło ważny krok w kierunku równości rasowej w regionie.

Droga do prezydentury

W 1976 roku Jimmy Carter zdobył nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń” (dark horse). Był on wówczas politykiem niemal nieznanym poza Georgią, ale zdołał pokonać urzędującego prezydenta Geralda Forda w wyborach ogólnokrajowych. Jego kampania bazowała na wizerunku uczciwego, prostolinijnego człowieka spoza establishmentu Waszyngtonu.

Kluczowe decyzje i inicjatywy prezydenckie

Ułaskawienie uchylających się od poboru

Jako prezydent, Carter podjął kontrowersyjną decyzję o ułaskawieniu wszystkich osób uchylających się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Miało to na celu uleczenie ran narodowych po tym trudnym konflikcie i symboliczne zamknięcie pewnego rozdziału w historii Stanów Zjednoczonych.

Porozumienia Camp David

Jednym z największych sukcesów dyplomatycznych prezydentury Jimmy’ego Cartera było doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Dokumenty te położyły fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem, co stanowiło przełom w konflikcie bliskowschodnim.

Polityka zagraniczna: Traktaty panamskie, rozmowy SALT II, stosunki z Chinami

W sferze polityki zagranicznej Carter wynegocjował traktaty dotyczące Kanału Panamskiego, co przekazało kontrolę nad kanałem Panamie. Prowadził również drugą rundę rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim, mających na celu ograniczenie zbrojeń strategicznych. Ponadto, jego administracja oficjalnie nawiązała stosunki dyplomatyczne z Chińską Republiką Ludową, co było znaczącym wydarzeniem geopolitycznym.

Tworzenie nowych departamentów (Energii i Edukacji)

W celu realizacji swoich priorytetów w zakresie modernizacji administracji państwowej, prezydent Carter utworzył dwa nowe departamenty na szczeblu gabinetowym: Departament Energii oraz Departament Edukacji. Miało to podkreślić wagę tych obszarów dla rozwoju kraju.

Porażka w wyborach prezydenckich w 1980 roku

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku. Na jego niepowodzenie znaczący wpływ miał kryzys zakładników w Iranie, radziecka inwazja na Afganistan oraz trudna sytuacja gospodarcza kraju, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją.

Służba wojskowa Jimmy’ego Cartera

Edukacja w U.S. Naval Academy

W 1946 roku Jimmy Carter ukończył Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) z tytułem Bachelor of Science. Było to zapoczątkowanie jego wieloletniej kariery w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych.

Kariera w United States Navy

Carter służył w marynarce wojennej (United States Navy) w latach 1946–1953 w służbie czynnej. Jego specjalizacją była służba na okrętach podwodnych, co wymagało dyscypliny i precyzji.

Nagrody i osiągnięcia Jimmy’ego Cartera

Pokojowa Nagroda Nobla

W 2002 roku Jimmy Carter otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Nagroda ta była wyrazem uznania dla jego dekad niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka na całym świecie.

Działalność literacka

Po zakończeniu prezydentury, Jimmy Carter stał się jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów USA. Jest autorem licznych książek, w tym wspomnień politycznych, poezji oraz komentarzy dotyczących konfliktu izraelsko-palestyńskiego.

Filantropia i działalność społeczna Jimmy’ego Cartera

Założenie Carter Center

W 1982 roku Jimmy Carter założył Carter Center, organizację non-profit, która do dziś prowadzi szeroko zakrojoną działalność. Organizacja ta zajmuje się monitorowaniem wyborów na całym świecie, mediacjami pokojowymi oraz walką z zapomnianymi chorobami tropikalnymi, znacząco przyczyniając się do poprawy jakości życia milionów ludzi.

Walka z drakunkulozą

Carter odegrał kluczową rolę w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, co przyniosło wymierne efekty w walce z tym schorzeniem.

Współpraca z Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej znaną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Osobiście pracował na budowach domów dla osób ubogich, co stało się symbolem jego skromności, zaangażowania i etyki pracy, inspirując tysiące wolontariuszy na całym świecie.

Kryzysy i kontrowersje prezydentury Jimmy’ego Cartera

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka kadencji Jimmy’ego Cartera została przyćmiona przez kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. W tym czasie 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni, co znacząco osłabiło jego poparcie społeczne i stało się symbolem trudności w polityce zagranicznej.

„Incydent z królikiem” i inwazja na Afganistan

Jego administracja musiała zmierzyć się również z innymi wyzwaniami, w tym z tzw. „incydentem z królikiem” w 1979 roku oraz oskarżeniami o nieudolność w obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan. To ostatnie wydarzenie doprowadziło do bojkotu Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku, co świadczy o napięciach międzynarodowych tamtego okresu.

Ciekawostki o Jimmy’m Carterze

Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia, co czyni go postacią szczególnie ważną dla tego regionu. Jego post-prezydentura, czyli okres po opuszczeniu Białego Domu, trwała ponad 43 lata, co stanowi absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych i świadczy o jego niezwykłej aktywności i zaangażowaniu w życie publiczne i społeczne po zakończeniu oficjalnej kariery politycznej.

Kalendarium życia Jimmy’ego Cartera

• 1 października 1924: Urodzenie Jamesa Earla Cartera Jr. w Plains w stanie Georgia.
• 1946: Ukończenie Akademii Marynarki Wojennej USA i poślubienie Rosalynn Smith.
• 1946–1953: Służba w marynarce wojennej, specjalizacja w okrętach podwodnych.
• 1953: Powrót do Plains i przejęcie rodzinnego gospodarstwa.
• 1971–1975: Pełnienie funkcji gubernatora stanu Georgia.
• 1977–1981: Prezydentura Stanów Zjednoczonych.
• 1978: Podpisanie porozumień Camp David.
• 1980: Porażka w wyborach prezydenckich.
• 1982: Założenie Carter Center.
• 2002: Otrzymanie Pokojowej Nagrody Nobla.
• Październik 2024: Obchody setnych urodzin.
• 29 grudnia 2024: Śmierć w wieku 100 lat w Plains w stanie Georgia.

Tabela: Prezydentura Jimmy’ego Cartera – kluczowe wydarzenia

Warto wiedzieć: Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia.

Warto wiedzieć: Post-prezydentura Jimmy’ego Cartera, trwająca ponad 43 lata, jest absolutnym rekordem w historii Stanów Zjednoczonych.

Podsumowanie

Jimmy Carter, 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, pozostawił trwały ślad w historii nie tylko poprzez swoją prezydenturę, ale przede wszystkim dzięki swojej niezwykłej aktywności i zaangażowaniu w sprawy międzynarodowe oraz społeczne po opuszczeniu Białego Domu. Jego niestrudzona praca na rzecz pokoju, promowanie demokracji i praw człowieka, a także znaczący wkład w działalność charytatywną, w tym poprzez Carter Center i Habitat for Humanity, ugruntowały jego pozycję jako globalnego autorytetu moralnego. Uznanie tego dorobku znajduje odzwierciedlenie w przyznaniu mu Pokojowej Nagrody Nobla, co podkreśla jego nieoceniony wkład w budowanie lepszego i bardziej sprawiedliwego świata.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter