Prawo polskie

Kodeks karny

Art. 119 Stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej ze względu na przynależności narodową, etniczną, rasową, polityczną, wyznaniową lub bezwyznaniowość osoby lub grupy

Przestępstwa, których dotyczy art. 119 k.k., zagrożone są karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Zakazane jest również publiczne nawoływanie do stosowania tego rodzaju przemocy lub groźby bezprawnej. Na podstawie tego przepisu zakazane jest zatem każde zachowanie, które określić możemy jako wyrządzające fizyczną krzywdę lub groźba takiego zachowani, jeśli podstawą do tak nagannych postaw jest np. pochodzenie etniczne bądź wyznanie osoby, wobec której taka przemoc lub groźba jest skierowana. Jasne wydaje się wskazanie sytuacji, w których mamy do czynienia ze stosowaniem przemocy, o której mowa w art. 119 – będą to m.in. przypadki pobicia, uszkodzenia ciała, okaleczenie, ale również zniszczenie jej mienia, jeśli miało ono ksenofobiczne, nienawistne podłoże (np. wybicie okien w mieszkaniu imigrantów). Groźba to z kolei, w omawianym przykładzie, słowne (lub dokonane w każdy inny sposób) zasugerowanie, zasygnalizowanie określonej osobie (lub jednej z najbliższych jej osób) lub grupie osób, że osoba grożąca ma zamiar dokonać wobec nich przestępstwa z nienawiści.


Art. 256 Publiczne propagowanie ustroju totalitarnego i nawoływanie do nienawiści

Artykuł 256 kodeksu karnego mówi o tym, że prawnie zakazane jest w Polsce publiczne propagowanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa lub nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość. Za złamanie tego zakazu grozi kara grzywny, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W paragrafie 2 ten sam przepis przewiduje z kolei, że tej samej karze podlega osoba, która w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, nabywa, przechowuje, posiada, prezentuje, przewozi lub przesyła druk, nagranie lub inny przedmiot, zawierające treść określoną
w paragrafie 1.

Intuicyjnie każdy potrafi określić, czym jest ustrój totalitarny, o którym mowa w art. 256 k.k. Z całą pewnością będzie nim Nazizm, faszyzm i komunizm. Z kolei propagowanie oznacza takie zachowanie, które polega na publicznym prezentowaniu ustroju faszystowskiego lub innego ustroju totalitarnego, które ma na celu przekonanie do niego innych. Propagowanie takie może przejawiać się np. poprzez pochwalanie praktyk takiego czy gloryfikowanie jego przywódców. Innym pojęciem zastosowanym w art. 256 k.k. wymagającym wyjaśnienia jest „nawoływanie do nienawiści”. Oznacza ono szerzenie nienawiści – czyli skrajnie negatywnych uczuć, wrogości, pogardy wobec jednostek lub grup ze względu na ich Poprzez narodowość, pochodzenie etniczne, rasę, wyznanie lub bezwyznaniowość albo ze względu na bezwyznaniowość.

Przykłady wypowiedzi (pisemnych lub ustnych) oraz gestów/symboli, które mogą być kwalifikowane jako naruszające zakaz zawarty w art. 256 k.k.:

- „Nazizm zawierał wiele pozytywnych elementów, warto wprowadzić je w Polsce”
- „Żydzi do gazu!”
- „Precz z Islamem!”
- „Na Holocaust pracowały przez wieki całe pokolenia Żydów”
- "Stop judaizacji Polski. Polska należy do Polaków"
- namalowanie na murze swastyki
- wykrzykiwanie nazistowskich haseł typu „Sieg Heil!”
- wykonywanie gestów nazistowskich pozdrowień
- publiczne prezentowanie tatuażu z symbolami reżimów totalitarnych

Art. 257 Znieważanie i naruszanie nietykalności cielesnej

Ten przepis kodeksu karnego zakazuje publicznego znieważania  jednostki lub grupy ze z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo    z powodu jej bezwyznaniowości. Zakazane jest również naruszenie nietykalności cielesnej innej osoby z  takich powodów. Penalizowane czyny zagrożone są karą pozbawienia wolności do lat 3.

W przypadku tego przepisu najważniejsze jest określenie, jakie słowa mogą być uznane za znieważające ze względu m.in. na pochodzenie etniczne danej osoby czy grupy osób. Zgodnie z komentarzami do kodeksu karnego wypowiedź znieważająca cechuje się niezwykle silnym negatywnym zabarwieniem, wyraża pogardę, posługuje się obelżywymi określeniami. Znieważyć można przy tym nie tylko poprzez wypowiedź słowną, lecz również pisemnie lub poprzez wykonanie określonych gestów.

Przykłady wypowiedzi (pisemnych lub ustnych) oraz gestów/symboli, które mogą być kwalifikowane jako naruszające zakaz zawarty w art. 257 k.k.:

- czarne małpy
- żydowskie robactwo
- ukraińskie pasożyty
- islamscy mordercy
- cygańscy złodzieje
- przykłady naruszenia nietykalności cielesnej: bicie, popchanie, szczypanie, plucie, szarpanie

Ochrona dóbr osobistych

Art. 24 k.c. Naruszenie dóbr osobistych

Art. 24 k.c. stanowi: Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W paragrafie 2 tego przepisu mowa jest natomiast o tym, że jeśli w wyniku naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia.

Poprzez publiczne wyrażanie nienawiści wobec określonej osoby ze względu na jej przynależność narodową, etniczna, rasową czy religijna, mogą zostać naruszone dobra osobiste takiej osoby. Czym one są? Ich katalog (choć jedynie przykładowy, o charakterze otwartym), zawiera kodeks cywilny. Dobrami osobistymi są zatem w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa lub artystyczna. Niewątpliwie dobrami osobistymi będą jednak również takie wartości jak życie rodzinne, życie prywatne, kult pamięci osoby zmarłej oraz poczucie przynależności do określonej grupy. Dobra osobiste to zatem wartości, które cenione są przez ogół społeczeństwa i są tak istotne, że podlegają ochronie prawnej.

Co istotne o tym, czy doszło do naruszenia prawa decyduje nie tyle subiektywne odczucie i ocena dokonana przez osobę, której dobro osobiste miało zostać naruszone, lecz to, jaką reakcję społeczną wywołuje dane naruszenie. Sprawienie komuś przysłowiowej „przykrości” poprzez określoną wypowiedź, nawet jeśli będzie się ona odnosiła np. do pochodzenia etnicznego danej osoby, nie zostanie uznana za naruszenie dobra osobistego.