Definicje prawne

Obecnie nie istnieje jedna, powszechnie przyjęta prawna definicja mowy nienawiści, jednak warto wskazać kilka podjętych już prób jej stworzenia. W Zaleceniu Komitetu Ministrów RE  R 97 (20) zawarto definicję, według której za „mowę nienawiści” uznaje się „każdą formę wypowiedzi, która rozpowszechnia, nawołuje do, popiera lub usprawiedliwia nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm lub inne formy nienawiści oparte na nietolerancji, włączając w to nietolerancję wyrażaną w formie agresywnego nacjonalizmu lub etnocentryzmu, dyskryminacji lub wrogości wobec mniejszości, migrantów, lub osób wywodzących się ze społeczności imigrantów”.

W podobny sposób zdefiniowano „mowę nienawiści” w raporcie przygotowanym przez Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu RP, rozszerzając jednak zakres grup, wobec których kierowane mogą być nienawistne treści: „’Mowa nienawiści’ to wypowiedzi ustne i pisemne oraz przedstawienia ikoniczne lżące, oskarżające, wyszydzające i poniżające grupy i jednostki z powodów po części od nich niezależnych - takich, jak przynależność rasowa, etniczna i religijna, a także płeć, preferencje seksualne, kalectwo (...). Jest to upubliczniona przemoc werbalna, wyraz nienawiści kolektywnej (...)” (Problemy dyskryminacji osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu 2003).

Najważniejszą konsekwencją uznania danych treści za mowę nienawiści jest to, że osoba publicznie posługująca się mową nienawiści nie może powoływać się na swoje prawo do swobody wypowiedzi. W wyroku w sprawie Gündüz p. Turcji dotyczącym granic swobody wypowiedzi (gwarantowanej w art. 10 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że „nie ulega wątpliwości, iż konkretne treści stanowiące ‘mowę nienawiści’, które mogą być obraźliwe dla określonych jednostek lub grup, nie są chronione przez art. 10 Konwencji”. Identyfikacja określonej wypowiedzi jako „mowy nienawiści” jest zatem kluczowa, ponieważ pozwala na ograniczenie prawa do swobody wypowiedzi, które jest przecież jednym z fundamentalnych praw jednostki. Dlatego też tak ważne jest możliwie precyzyjne określenie, jakiego charakteru treść, wypowiadane w jakich okolicznościach, stanowić będą mowę nienawiści.